helth

किशोरी र महिलाले स्तन बढाउन नपाइने

2009-12-13T03:06:00.001-08:00

इटलीको सरकारले १८ साल भन्दा कम उमेरकी युवतीको स्तन शल्यक्रिया गर्न रोक
लगाउने भएको छ । चाडै सो देशको सरकारले एउटा कानून बनाउंदै छन्। कानून
लागू भएपछि किशोरि र महिलाहरुले स्तन बढाउने शल्यक्रिया गर्न पाउंदिनन् र
न कुनै देशमा गएर गराउन पाउछिन्।
इटलीमा प्रकाशित समाचार अनुसार केही समयदेखि यस्तो मुद्दाहरु पनि आएको छ
शल्यक्रियाबाट दुष्परिणाम पत्ता लागेको छ।
सरकारी तथ्याकं अनुसार पछिल्लो वर्ष १० हजार भन्दा बढी महिलाहरुले आफनो
स्तन बढाएकी थिइन्। यसमध्ये किशोरीका आमाबुवाको प्रोत्साहनमा उनीहरुले सो
कार्य गरेकी थिइन्।
यदि सरकारले यो कानून लागू गरेपछि सो देशमा स्तन बढाउने काम गैरकानुनी हुनेछ।

स्वाईन फ्लु बारे संक्षिप्त जानकारी

2009-11-16T00:54:00.001-08:00

-श्रीधर न्यौपाने-
विश्वव्यापी प्रकोपको रुपमा फैलिएको स्वाइनफ्लू नेपालमा देखिएको
केही महिना पछि अहिले पछिल्लो समयमा समुदाय स्तरमा समेत व्यापक प्रकोपका
रुपमा देखा परेको छ। समुदायमा प्रकोप काठमाडौं, चितवन, पर्वत, महोत्तरी
लगायतका ठाँउमा देखिएको र अन्य ठाँउमा पनि द्रुत गतिमा देखिने सम्भावना
प्रवल रहेको अवस्था एकातिर छ भने यतिवेला जाडोसँगै चिसो बढ्ने सिजनल
रुघाखोकी लाग्ने मौसममा यसवर्षपहिलो पटक देखिएको नयाँ स्वाइनफ्लू को
बीचमा छुट्टाउन सकिने फरकका बारेमा समेत प्रष्ट हुन आवश्यक छ। यो रोग
र्सवप्रथम ४ अप्रिल, २००९ मा मेक्सिकोमा देखापर्‍यो भने यही रोगकै कारणले
मेक्सिकोमै १२ अप्रिल देखि पहिलो पटक मृत्यु भएको थियो। विश्व स्वास्थ्य
सँगठन ले Pandemic Influenza A H1N1 फ्लुलाई Pandemic phase छैठौं भनेर
११ जुन २००९ मा घोषणा गरिसकेको छ। नेपाल उक्त रोगको पहिलो विरामी दोहा
हुँदै अमेरिकाबाट आएका मध्ये १० वर्षो बालकमा २४ जुन २००९ मा देखापर्‍यो
र २८ जुनमा प्रयोगशालाको रिपोर्टबाट पुष्टि भयो। हालसम्म नेपालमा ६० जना
यस रोगबाट संक्रमित भएको प्रयोगशाला प्रतिवेदनले पुष्टि गरेको छ भने
समुदाय स्तरमा सयौं विरामी रहेको सहजै आकलन गर्न सकिन्छ। यति बेला
समुदायस्तरमा प्रकोपका रुपमा देखा परेको अवस्थामा स्वास्थ्य मन्त्रालयको
आवश्यक पर्ूव तयारीको अभावमा नेपाल जस्तो स्वास्थ्य प्रणाली कमजोर भएको
देशमा रोग नियन्त्रण भन्दा बाहिर जान सक्ने प्रवल सम्भावना छ।
के हो स्वाईन फ्लु -
शुक्ष्मदर्शक यन्त्रमा स्वाईन फ्लु को जीवाणु
यस अघि खासगरी सँुगुरमा लाग्ने रोग हुनाले सँुगुरबाट मानिसमा पहिला
र्सनसक्छ। स्वाईन फ्लु रोग इन्फ्लुएन्जा भाइरस ए -एच१एन१) बाट लाग्दछ, यो
भाइरस ७० ड्रि्री सेन्टीग्रेडको तापक्रममा मर्दछ, बाहिरी बातावरणमा २
घण्टा वा बढी बाँच्न सक्छ। यो रोगको प्रकोप सँुगुरमा नियमित हुने
गरिएतापनि मानिसमा यसको संक्रमण कहिलेकाहिँ हुने गरेको पाइन्छ। सँुगुर
स्वाइन इन्फ्लुएन्जा, मानिसमा हुने सिजनल इन्फ्लुएन्जा तथा पंक्षीमा हुने
एभियन इन्फ्लुएन्जा आदि भाइरसहरुबाट एकैसमयमा संक्रमित हुनसक्छ। हाल
मेक्सिकोमा मानिसमा भएको प्रकोप पनि यी ३ प्रजातिका इन्फ्लुएन्जा भाइरस
सँुगुरमा मिसिएर एउटा नयाँ प्रजातिको भाइरस उत्पन्न भएर भएको हो भन्ने
आँकलन छ। योे भाइरस मानिसबाट मानिसमा र्सर्ने क्रम जारी छ, तर कति सजिलै
र्सछ भन्ने कुरा यकिन भएको छैन। बिगतमा पनि मानिसबाट मानिसमा यो रोग
सरेको पाइएता पनि समुदायमा प्रकोप फैलिएको थिएन।
स्वाईन फ्लु को लक्षण
मानिसमा यस रोगको लक्षण सिजनल इन्फ्लुएन्जाको जस्तै हुन्छ। मुख्य लक्षणहरुः
-ज्वरो आउने, खोकी लाग्ने, नाकबाट पानी बग्ने
-श्वास फेर्न कठिनाई हुन,े घाँटी, शरीर तथा टाउको दुख्ने
-काँप्ने तथा आलस्य हुने
-केहीमा झाडापखाला हुने र बान्ता हुने
-रोग कडा किसिमको भएमा निमोनिया भई मृत्यु हुने गर्दछ।
रूघा खोकी र फ्लु / इन्फ्लुएन्जामा फरक
-यो खाले पान्डेमिक इन्फ्लुएन्जा ब् ज्ज्ञल्ज्ञ रोगलेे ९९ प्रतिशत
मानिसहरुमा मन्द प्रकृतिको - साधारण रुघाखोकी ज्वरो जस्तै ) र १
प्रतिशतमा मात्र गम्भीर प्रकृतिको बिरामी हुने पाइएकोले श्वास-प्रश्वासमा
अप्ठेरो भएमा तुरुन्त उपचारको लागि उपयुक्त ठाउँमा सर्म्पर्क गर्नु
पर्दछ। तर्सथ मन्द प्रकृतिको रोग लागेमा घरैमा बसेर ज्वरोको उपचार गर्न
सकिन्छ।
स्वाईन फ्लु र्सर्ने तरिका
यस प्रकारको इन्फ्लुएञ्जाबाट संक्रमित व्यक्तिले खोक्दा तथा हाच्छीउँ
गर्दा एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा यो रोग र्सदछ। तर्सथ विरामी घरैमा
बसी आराम गर्ने, कार्यालय तथा विद्यालय नजाने र संक्रमित व्यक्तिको
सर्म्पर्कबाट टाढा रहनु पर्छ। यो रोगको नियन्त्रणको मुख्य उपाय एक
व्यक्तिबाट अर्काे व्यक्तिमा रोग र्सन नदिनु नै हो।
यस्ता रोगबाट बच्न हरेक दिन अपनाउनु पर्ने क्रियाकलापहरू ः-
१. खोक्दा तथा हाँच्छिउ नाक र मुख छोप्ने। छोप्दा प्रयोग भएको सामाग्रीको
उचित व्यवस्थापन वा राम्ररी धोएर मात्र पुनः प्रयोग गर्ने।
२. खोक्दा तथा हाँच्छिउ गरेपछि साबुन पानीले राम्ररी हात धुने।
३. हात अनावश्यक रूपमा आँखा, नाक तथा मुखमा नलाने।
यदि कसैलाई रूधा-खोकी लागि विरामी भएमा विद्यालय वा काममा नगई
घरमा आराम गरेर बस्ने अथार्त अन्य व्यक्तिसंग अनावश्यक सर्म्पर्क
नगर्ने किन की यसले अरूलाई संक्रमित पार्नसक्छ। स्वाईन फ्लु को भाइरस
विरूद्ध हालसम्म कुनै पनि भ्याक्सीन छैन Seasonal Influenza
भ्याक्सीनले पनि यो भाइरस विरूद्ध प्रतिरोधात्मक शक्ति दिन्छ भन्ने कुरा
हालसम्म प्रमाणित भएको छैन। यसको मुख्य लक्ष्य भनेको एक व्यक्तिबाट अर्को
व्यक्तिमा र्सनबाट बचाउनु हो।
यसपाली प्रकोप फैलाउन जिम्मेवार स्वाईन फ्लु को भाइरस पहिले सुँगुर वा
मानिसमा देखापरेको थिएन। हालसम्मको अध्ययन अनुसार सो भाइरस विरूद्ध
Oseltamivir नामक औषधी उपयोगी पाईएको छ भने Amantadine र Rimantadine
प्रभावकारी देखिदैन।

झाडापखालाबाट बचौं र बचाऔं

2009-07-30T02:09:00.001-07:00

-समीक्षा पंडित क्षेत्री-
हाम्रँे देशमा वर्षेनी गर्मी महिनामा महामारीको रूप लिने झाडापखाला एक
प्रमुख रोगको रूपमा रहेको छ। सरसफाइको कमीले गर्दा नै झाडापखाला भएको
पाइन्छ। पखाला मुख्य गरेर हाम्रँे आंखाले देख्न नसकिने सुक्ष्म
जीवाणुहरूको कारणले लाग्दछ । झाडापखाला प्रायः सबै उमेरका मानिसहरूलाई
लागेको हुन्छ तर विशेषगरी ५ वर्षम्मका बच्चाहरू यस रोगबाट धेरै नै
प्रभावित भएको पाइन्छ । २४ घण्टामा ३ वा ३ भन्दा बढीपटक चौलानी जस्तो
पातलो दिसा भएमा पखाला भएको मानिन्छ। पखाला हुंदा विरामी व्यक्तिको
शरीरबाट प्रशस्तै मात्रामा खनिज तत्व तथा पोषक तत्व खेर जाने भएकोले
जलवियोजन भइ कुपोषण हुन जान्छ र बच्चा कुपोषित भइ मृत्यु समेत हुन सक्छ।
यस्तो अवस्थासम्म आउनु अगावै हामीले झाडापखालाका विरामीलाई पखाला लागेको
लक्षण देख्नासाथ उपचार गराउनु पर्दछ। पखालाका लक्षणहरू जस्तै- बच्चाको
आंखा गाडिनु, पेटको छाला तान्दा खुम्चिनु, बच्चाले झर्को मान्नु, झिंझिनु
तथा सुस्त, बेहोस हुनु र पानी पिउन नसक्नु इत्यादि हुन्छ। यस्ता लक्षण
देख्नासाथ हामीले घरेलु उपचार अर्न्तर्गत विरामीलाई र्सवप्रथम आमाको दूध
अरू समयभन्दा बढी पटक चुसाउनु पर्दछ। साथै विरामीको लागि घरैमा बनाउन
सकिने झोल पदार्थयुक्त खाना खुवाउनु पर्दछ। जस्तै- नरम दाल, भात, शुद्ध
उमालेको पानी, दाल तथा गेडागुडीको रस, ताजा फलफूलको रस तथा मसला कम भएको
तरकारीको झोल प्रशस्त मात्रामा खुवाउनु पर्दछ। शरीरभित्र रहेका विभिन्न
पोषकयुक्त पदार्थ, पानी एवं नून खेर जाने भएकोले पखाला लागेको बेलामा
पर्ुनर्जलीय झोल पटक-पटक दिइरहनु पर्दछ। यसैगरी पखाला लागेको बच्चालाई
जिंक चक्की पनि दिनु पर्दछ। यदि दिसामा आऊ रगत र हैजा देखा परेमा औषधि
दिनु आवश्यक हुन्छ। झाडापखालाबाट पीडित बच्चालाई घरैमा गरिएको उपचार
पद्धतिबाट स्वास्थ्यमा सुधार हुन नसके र दिसाको पटक बढेमा तारन्तार
बान्ता भएमा, ज्यादै तिर्खाएमा, ज्वरो आएमा वा दिसामा रगत देखा परेमा
तुरून्तै स्वास्थ्य संस्थामा सर्म्पर्क गर्नु पर्दछ।
पखाला लागेपछि उपचार गर्नुभन्दा त्यस रोगको प्रभाव पर्न नै नदिन
दर्ीघकालीन रूपको उपचार गर्नु पर्दछ। जस्तै बच्चा जन्मेदेखि ६ महिनासम्म
आमाको दूध चुसाउनु पर्दछ र बच्चा ६ महिना पुगेपछि आमाको दूधको साथसाथै थप
ताजा पोषिलो आहारा खुवाउनु पर्दछ। दूध पनि लगातार कम्तीमा दुइ वर्षम्म
खुवाइरहनु पर्दछ। सधै व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान पुर्‍याउनु पर्दछ। साथै
सफा र शुद्ध पानी पिउने बानी बसाल्नु पर्दछ। घरमा नै चर्पीको व्यवस्था
गरी बेला बेलामा चर्पीको सरसफाइमा ध्यान पुर्‍याउनु पर्दछ।
परिवारका सबै सदस्यले चर्पीको उचित प्रयोग गर्नु पर्दछ। चर्पीमा मलमूत्र
राम्ररी विर्सजन गरी दिसा र पिसाब गरेपश्चात साबुन पानीले राम्ररी हात
धुनु पर्दछ।
यसैगरी खाना खानु वा खाना तयार गर्नु, पकाउनु अगाडि, फोहर मैला हातले
छोएपछि र बच्चाको दिसा धोएपछि साबुन पानी वा खरानी पानीले मिची मिची हात
धुनु पर्दछ। यी सबैका साथ हामीले स्वास्थ्य परीक्षण तथा बच्चाको बुद्धि
विकास थाहा पाउन बेला-बेलामा स्वास्थ्य परीक्ष्ँण गराउनु पर्दछ। यसरी
यस्ता सबै सानोतिनो कुरा भए पनि हाम्रँे सानो हेलचेक्रयाइले गर्दा नै
हामी ठूलो जोखिममा परिरहेका हुन्छौं।
त्यसैले यस्ता साना मसिना कुरामा र सरसफाइमा पनि विशेष ध्यान
पुर्‍याउनाले झाडापखाला जस्तो रोग लाग्नबाट बच्न र बचाउन सकिन्छ ।
हाम्रँे जीनव हाम्रै हातमा छ, त्यसैले स्वस्थ्य भइ दर्ीघकालीन रूपमा
बांच्न सिकौं।

एचआइभी भएपछि र एडस भएको अवस्थामा शान्त र खुशी रहन

2009-07-17T00:41:00.001-07:00

-समिक्षा पंडित क्षेत्री-
र्सवप्रथम एचआइभी र एडस भनेको के हो - त्यसबारे जानकारी राखौं। HIV
भनेको Human Immuno Deficiency Virusअर्थात शरीरको प्रतिरक्ष्ँा प्रणाली
कमजोर बनाउने जिवाणुले आक्रमण गर्नु हो। AIDS भन्नाले Acquired Immuno
Deficiency syndrom अर्थात आर्जित प्रतिरक्षा कमजोर भइ विभिन्न रोगका
लक्षणहरू देखा पर्नुलाई बुझिन्छ। अर्को शब्दमा भन्नुपर्दा एडस एउटा
अवस्था मात्र हो। एचआइभीलाई प्रायः प्राणघातक रोगको संज्ञा दिएको कतिपय
संचार माध्यमबाट नै सुन्ने गरेको पाइन्छ, तर एचआइभी कुनै प्राणघातक वा
डरलाग्दो रोग होइन। एचआइभी भाइरसद्वारा शरीरमा बग्ने रगतसंग संगै
बगिरहेको हुन्छ।
एचआइभी भएको बेला यदि राम्ररी शरीरको स्याहार-सुसार गर्ने हो भने पक्कै
पनि एचआइभी संक्रमित व्यक्तिको आयु लम्बिनेछ। आफू एचआइभी संक्रमित भएको
थाहा पाउने वित्तिकै जोकोहीलाई पनि भिरबाट फर्सर्ीीसे झैं हुन्छ तर
त्यतिखेर परिवार तथा समाजका सदस्यको सहायता, माया, ममता मिल्यो भने
एचआइभी संक्रमित व्यक्ति हरूले अघिको जीवन राम्रै गरी बिताउन सक्छ। यसका
साथै आफूलाई एचआइभी भएको थाहा पाएपश्चात स्वेच्छिक परामर्श तथा परीक्ष्ँण
केन्द्रमा गएर परामर्श पनि लिन सकिन्छ।
आफूलाई एचआइभी भएको थाहा पाउंदा मनमा केही नराम्रा विचारहरू आउनु त
स्वभाविकै कुरा हो। तर पनि यस्ता नराम्रा विचारबाट आप\mनो शरीरलाई असर
नपारी खुसी रहने प्रयास गर्नु पर्दछ। खुशी रहन सधैं साथीभाइहरूसंग मिलेर
स्वस्थ्य मनोरञ्जन गर्नु पर्दछ। आफू जस्तै एचआइभी जिवाणुबाट पीडित अरू
व्यक्तिहरू पनि होलान् भन्ने सोचाइ राखेर आफूलाई मनपर्ने काममा व्यस्त
राख्ने गर्नु पर्छ। जस्तै कुनै कविता वा रचना कोर्ने, गीत गाउने, समाजको
सेवा गर्ने, धर्मपूजा आदि गर्ने। घर परिवारका सदस्यहरूप्रति आप\mनो
जिम्मेवारी गर्नु पर्ने महसुस गर्ने, साथै आप\mनो मनलाई शान्त राख्नको
लागि नियमित रूपमा ध्यान तथा पर््रार्थना गर्नु पर्दछ। एचआइभी संक्रमित
व्यक्तिहरूलाई मनमा धेरै कुरा खेल्ने, तनाव तथा चिन्ताले पिरोलिरहने
हुन्छ, त्यस्तो बेला मन मिल्ने साथीहरूसंग मनमा लागेका कुराहरू व्यक्त
गर्ने, यदि स्वास्थ्य सम्बन्धी चिन्ता भएमा स्वास्थ्य संस्थामा गएर
आवश्यक सरसल्लाह लिने गर्नु पर्दछ। साधारण घरायसी कामकाजहरूमा आफूलाई
व्यस्त राख्नु पर्छ । बितेका राम्रा-राम्रा कुराहरूलाई मात्र सम्भिmने र
भविष्यमा पनि राम्रै हुन्छ भन्ने कुराहरूको आशा गर्नुपर्दछ । साथै आप\mना
परिवारका सदस्य तथा साथीभाइहरूसंग रमाइलो ठाउंहरूमा घुम्न गएर पनि मनलाई
खुशी र शान्त राख्न सकिन्छ।
यसैगरी आफूलाई कहिल्यै एक्लै महसुस गर्नु हुंदैन र निराश भएको बेलामा
एक्लै बस्नु हुंदैन। स्वस्थ्य र तन्दुरूस्त रहनको लागि नियमित रूपमा
हलुका व्यायाम गर्ने, प्रशस्त मात्रामा आराम गर्ने, ध्यान गर्ने,
पत्रपत्रिका वा मनपर्ने पुस्तक पढ्ने तथा पोषणयुक्त खानाहरू थोरै र
पटक-पटक गरी खाने गर्नु पर्दछ। साथै बिहानको स्वच्छ हावामा हिंडडुल गर्ने
बानी पनि बसाल्नु पर्दछ।
यसो गरेमा आफू पनि खुशी भइन्छ र समाजका अन्य व्यक्तिहरू पनि खुशी
हुन्छन्। त्यसैले एचआइभी संक्रमित हुनु भनेको जीवनको अन्त्य होइन बरू
जीवनको सुरूवात गर्ने पहिलो र नयां बाटो हो भन्ने ठान्नु पर्छ। एचआइभी
संक्रमित व्यक्तिलाई हेलाको दृष्टिले हर्ेन छाडौं र आफू जस्तै साधारण
व्यक्ति सरह समान अवसर प्रदान गरी सधैं खुशी र समृद्ध जीवन बिताऔं।
-प्रशिक्ष्ँार्थी पत्रकार

सुरक्षति मातृत्व

2009-07-13T00:18:00.001-07:00

-समिक्षा क्षेत्री पंडित-
सुरक्षति मातृत्व भन्नाले गर्भवती महिलादेखि लिएर सुत्केरी महिलाको
स्याहार, नवजात शिशु स्याहारसम्मको अवस्थालाई बुझिन्छ। यस अर्न्तर्गत
परिवार नियोजन, गर्भवती स्याहार, सुरक्षति प्रसुति, सुत्केरी स्याहार,
नवजात शिशु स्याहार आदि पर्दछन्। यी सबैको चर्चा तल गरिएको छ।
र् र्सवप्रथम परिवार नियोजनबारे जानकारी राखौं। दुइ दम्पत्ति बीचको
इच्छाएको अनुरूप बच्चा जन्माउने समयको अन्तर, फरक बारे सरसल्लाह गरी
बच्चा जन्माउने वा नजन्माउने योजनालाई परिवार नियोजन भनिन्छ। परिवार
नियोजन अस्थायी र स्थायी साधन गरी दुइ प्रकारका हुन्छन्। अस्थायी साधन
अर्न्तगत पुरूषहरूका लागि कण्डम -ढाल) र महिलाहरूका लागि कपर टि,
डिपोप्रोभेरा सुइ, नरप्लान्ट, कमल चक्की, खाने चक्की पिल्स, जेल्ली,
क्रिम, डायप|mाम आदि पर्दछन् भन्ने स्थायी साधन अर्न्तर्गत पुरूषहरूका
लागि नशच्छेदन -vacectomy_ र महिलाहरूका लागि मिनील्याप र प्याप्रोस्कोपी
आदि पर्दछन्।
सुरक्षति मातृत्व अर्न्तर्गत पर्ने गर्भवती स्याहार पनि एक हो। गर्भवती
भएकी महिलाहरूले कम्तीमा चारपटक गर्भको जांच गराउनु पर्दछ । पहिलो पटक
गर्भवती महिला शंका लाग्ने वित्तिकै, दोश्रो पटक गर्भवती भएको ५ देखि ७
महिनाभित्र, तेश्रो पटक ८ महिनामा र चौथो पटक, अन्तिम महिना गरी चार पटक
गर्भको जांच गराउनै पर्छ। गर्भवती जांचेको बेलामा रक्तचांप जांच, गर्भको
अवस्था हर्ेन पेटको जांच गरिन्छ। साथै आवश्यक परामर्श पनि दिइन्छ।
गर्भवती महिलाले धेरैभन्दा धेरै आराम गर्नुपर्छ र गह्रौ सामान उचाल्नु
हुंदैन। महिला गर्भवती भएको बेला झोल पदार्थयुक्त खानेकुरा, गेडागुडी,
माछा, मासु, अण्डा, दूध, हरियो सागपात, पहेंलो तथा अन्य फलफूल साथै अन्य
पोषिलो खानेकुराहरू प्रशस्तै मात्रामा खानु पर्दछ। गर्भवती महिलाले पहिलो
पटक गर्भको जांच गराउंदा पहिलो टिटि खोप लगाउनु पर्छ र पहिलो खोप लगाएको
एक महिनापछि दोश्रो टिटि खोप लगाउनु पर्छ। गर्भवती भएको ३ महिना पूरा
भएपछि १ चक्की जुकाको औषधि दिइन्छ। त्यसपछि गर्भवती भएको ३ महिना पूरा
भएदेखि सुत्केरी भएको ६ हप्तासम्म दिनको १ पटक नियमित रूपमा आइरन चक्की
खानर्ुपर्छ।
यसैगरी प्रसुति स्याहार सुरक्षति मातृत्व अर्न्तर्गत पर्ने अर्को भाग
हो। सुरक्ष्ँित प्रसूति गराउन स्वास्थ्य संस्थामा नै लैजानु पर्छ।
सुरक्ष्ँित प्रसूतिको लागि केही रकम, यातायातको साधन, रगत दिन सक्ने
तीनजना व्यक्तिको व्यवस्था गर्नु पर्दछ। यसका साथै स्वास्थ्य संस्था तथा
तालिम प्राप्त स्वास्थ्यकर्मीहरूको पहिचान गरि राख्नु पर्छ। स्वास्थ्य
संस्थामा प्रसुति गराउने महिलाले यातायात खर्चवापत प्रोत्साहन रकम पाउंछ।
यो प्रँेत्साहन रकम तराइका जिल्लाहरूमा रू ५००, पहाडी भेगका जिल्लाहरूमा
रू १ हजार र हिमाली भेगका जिल्लाहरूमा रू १५ सयको दरले प्रदान गरिन्छ।
सुत्केरी स्याहार पनि सुरक्षति मातृत्व भित्र नै पर्दछ। सुत्केरी
स्याहार भन्नाले सुत्केरी आमाले स्वास्थ्यकर्मीसंग ३ पटक आप\mनो नवजात
शिशुको जांच गराउनु हो। पहिलो पटक सुत्केरी भएको ३ दिन -२४ घण्टा
भित्र), दोश्रो पटक सुत्केरी भएको ७ दिन भित्र र तेश्रो पटक सुत्केरी
भएको ६ हप्ता गरी जांच गराउनर्ुपर्दछ। सुत्केरी भएपश्चात सुत्केरीलाई
भिटामिन ए क्याप्सुल ६ हप्ताभित्र जतिसक्दो चांडो खुवाउनु पर्दछ ।
सुत्केरी भएको अवस्थामा सुत्केरीले आप\mनो व्यक्तिगत सरसफाइदेखि लिएर आफू
बस्ने कोठाको पनि सरसफाइमा ध्यान पुर्‍याउनु पर्दछ। यसैगरी खान वा
ख्वाउनु अघि, दिसा-पिसाब गरेपछि, स्तनपान गराउनु अघि र बच्चालाई समाउनु
अघि साबुन पानीले राम्ररी हात धुनु पर्दछ, सुत्केरी भएको बेला प्रयाप्त
मात्रामा आराम गर्नुपर्छ र ती महिलाले गर्ने काम घरका अन्य सदस्यहरू मिली
कामको बांडफांड गरी काम गर्नु पर्दछ।
नवजात शिशु स्याहार पनि यसै सुरक्षति मातृत्व अर्न्तर्गत पर्दछ। शिशु
जन्मिनासाथ सफा, सुख्खा र नरम कपडाले पुछी टाउकोदेखि पैतालासम्म गुटुमुटु
पारेर राख्नु पर्दछ। शिशुलाई आमाको छातीमा टांसेर न्यानो कपडाले
छोप्नर्ुपर्छ। बच्चा जन्मिएको २४ घण्टाभन्दा पहिले नुहाउनु हुंदैन तर सफा
गरी राख्नु पर्दछ। नाभी काटेको ठाउंमा केही पनि नलगाइ सुख्खा राख्ने।
जन्मिएको १ घण्टाभित्र आमाको दूध खुवाउनु पर्दछ। खतराका चिन्हहरू
देख्नासाथ नवजात शिशुलाई नजिकैको स्वास्थ्य संस्थामा लैजानु पर्दछ।
गर्भावस्था, प्रसुति र सुत्केरी अवस्थामा गर्भावस्थामा रगत बगेको, हात
वा अनुहार सुन्निएमा, कम्पन भएमा, ज्वरो आएमा वा योनीबाट गन्हाउने पानी
बगेमा, प्रसूति अवस्थामा तारन्तार १२ घण्टा भन्दा लामो समयसम्म व्यथा
लागेमा र सुत्केरी अवस्थामा प्रशस्तै मात्रामा अर्थात् चोक्टा-चोक्टा रगत
बगेमा, यी सबै खतराका लक्षणहरू हुन्।
त्यसकारण यस्ता कुनै पनि किसिमका लक्षणहरू देखिएमा महिलालाई नजिकैको
स्वास्थ्य संस्थामा लैजानै पर्दछ।

हात्तीपाइले रोग

2009-07-09T20:24:00.001-07:00

-समीक्षा पंडित क्षेत्री--

-हात्तीपाइले रोग सरूवा रोग हो। यो रोगले मानिसलाई शारीरिक रूपमा असक्त,
अर्समर्थ तथा अपाङ बनाउने गर्दछ। यो रोग एकप्रकारको मसिनो धागो आकारको
फाइलेरिया परजीवीबाट संक्रमण हुने गर्दछ। क्यूलेक्स जातको संक्रमित पोथी
लामखुट्टेले स्वस्थ्य मानिसलाई टोकेर यी परजीवीहरू शरीरमा प्रवेश
गरेपश्चात यो रोग लाछ। फाइलेरिया परजीवी लामखुट्टेको टोकाइबाट एक
व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा र्सदछ। यस्ता परजीवी प्रायः तीन प्रकारको
हुन्छ। पहिलो उचेरेरिया बांक्रोफटी
-wuchereria bancroti_ दोश्रो बु्रजिया मालायी -Brugia malayi) र तेश्रो
बु्रजिया टिमोर -Brugia timori आदि। जसमध्ये हाम्रँे नेपाल देशमा
हात्तीपाइले रोग उचैरेयिा बाक्रोफटीबाट मात्र लाग्ने गरेको पाइन्छ।
हात्तीपाइले रोगको परजीवीहरूको जीवनचक्र दुइ अवस्थामा पूरा हुन्छ। केही
समय मानिसको शरीरभित्र र केही समय लामखुट्टे भित्र आप\mनो जीवनचक्र यी
परजीवीहरूले बिताइरहेका हुन्छन्। मानिसमा हुने यस परजीवीको चक्रमा
मानिसको शरीरको लिम्फ संचालन कार्यमा अवरोध उत्पन्न गराउंदछ। यस्तो
अवस्थामा मानिसको खुट्टा र यौनांगमा बढी संक्रमण भइ हात्तीपाइले रोग
लाग्छ। यसका परजीवीले ०.३ मि.मि. का बच्चाहरू जन्माउंछन्। यी बच्चाहरू
दिउंसो मान्छेको रगत बग्ने ठूला नलीहरूमा र राति मान्छेको छाला मुनीका
साना रगतनलीहरूमा गएर बस्ने गर्दछ। परजीवीको आयु सालाखाला ४-६ वर्षो
हुन्छ र यिनीहरू १५ वर्षम्म पनि बांच्न सक्छन्। यसैगरी लामखुट्टेमा
परजीवीको विकास हुन १-२ हप्ता लाग्दछ। हात्तीपाइले परजीवीबाट संक्रमण
भएको व्यक्तिको शरीरमा रातिको समयमा लामखुट्टेले रगत चुसेर रगतसंगै
माइक्रोफाइलेरिया पनि उक्त लामखुट्टेको शरीरभित्र पुग्दछन् र लामखुट्टे
पनि संक्रमित हुन पुग्दछ। यसरी हात्तीपाइले रोगको परजीवीको जीवनचक्र
मानिस र लामखुट्टेमा आधि आधि गरी जीवनचक्रका अवस्थाहरू पूरा गर्दछन्।
हात्तीपाइले रोगले संक्रमण गरेपश्चात यस रोगको विभिन्न लक्षणहरू देखा
पर्न थाल्दछन्। जस्तैः- लामो समयसम्म सुख्खा खोकी लागिरहनु, दम बढ्नु,
रगतमा इयोसिनोफिलिया देखिनु, शरीरमा कम्पन कुनु, नलीहरू सुन्निनु र रातो
भइ दुख्नु, हातखुट्टामा नीलो, कालो धर्सर्ाा देखिनु, गिर्खाहरू आउनु,
पुरूषहरूमा अण्डकोष वरावरका नसाहरू फुल्नु र अण्डकोष वरिपरि पानी जम्नु,
अर्थात हाइड्रोसिल हुनु र दुख्नु। यसैगरी महिला वर्गमा यौना· अथवा स्तन
दुख्नु र सुन्निनु इत्यादि। यी माथि उल्लेख गरिएका लक्ष्ँणहरू प्रायजसो
मानिसहरूमा नदेखिकन बाहिरबाट स्वस्थ्य देखिन सक्छन् तर संक्रमित
व्यक्तिहरूको रगत जांच्यो भने यस रोगको परजीवी रगतमा देखा पर्दछन्। सयमा
नै यस रोगको उपचार नगराएमा यो रोगले दर्ीघरूप लिएर पिसाब सम्बन्धी अर्थात
मृगौला रोग लाग्ने, अंग सुन्निने, अपा· हुने, दैनिक काममा बाधा पर्न
जाने, आय आर्जनमा कमी भइ आर्थिक समस्या पर्न जाने हुन्छ। जसले गर्दा
सधैंभरी सामाजिक मानिसक तवरबाट व्यक्तिले आफैमा पछौटेपन पाउंछ। यसैगरी
विवाह गर्नमा समस्या आउने र यदी विवाह भइसकेको भए विछोड हुन सक्ने र समाज
तथा परिवारबाट नै अपहेलित हुन सक्ने सम्भावना हुन्छ। यस रोगको बाहिरी
लक्षण देखिए पछि सोको कुनै ठोस उपचार उपलब्ध नभएको हुंदा हात्तीपाइले रोग
लाग्नबाट बच्न र बचाउन समयमा नै यस रोगविरूद्धको औषधि सेवन गर्नु पर्दछ।
विश्वका करिब ८३ ओटा देशहरूमा हात्तीपाइले रोग पाइएको छ । जसमध्ये यी
देशहरूमा बसोबास गर्ने एक अरबभन्दा बढी मानिसहरूलाई यो रोग लाग्न सक्ने
प्रबल सम्भावना देखिएको छ। १२ करोड मानिसहरूको यो रोगबाट ग्रसित छन्।
दक्षिण अमेरिका, दक्ष्ँिण पर्ूव एसिया, अप्रिmका र पश्चिमी प्यासिफिक
एसियाका अधिकांश गरिबी मुलुकहरू हात्तीपाइले रोगबाट प्रभावित भएका छन्।
हाम्रा देश नेपालमा पनि यो रोग करिब चार हजार वर्षपुरानो रोगको रूपमा
रहेको पाइन्छ। गरिबी, अशिक्ष्ँा, वातावरणीय असन्तुलन तथा स्वास्थ्य
सेवाको कमीले गर्दा यो रोगले तीब्र गति लिएको तथ्याकंबाट पुष्टि भएको
पाइन्छ। हाम्रँे नेपालमा विभिन्न क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसहरू देशको
कूल जनसंख्याको ९० प्रतिशत यस रोगबाट प्रभावित भएका छन्। लामखुट्टे
विभिन्न क्षेत्र वा ठाउंहरूमा पाइए तापनि बढी गरेर तराइ प्रदेशमा
लामखुट्टेको प्रकोप बढी हुने गरेको छ।
यस रोगबाट सुरक्ष्ँित एवं रोकथामका लागि हात्तीपाइले संक्रमित व्यक्तिको
रगत परीक्ष्ँण गर्न मध्यराति कुरिरहनु पर्दैन। अब कुनै पनि बेला, कुनै
पनि ठाउंमा हातको औंलाबाट एक थोपा रगत निकाली जांच गरेर त्यो व्यक्ति
हात्तीपाइले रोगबाट संक्रमित छ वा छैन भन्ने कुरा १५ मिनेटमा नै पत्ता
लाग्छ। र यो विधिलाई Immunochromatography card test -ICT test भनिन्छ।
विभिन्न वैज्ञानिकहरूले निकै लामो अनुसन्धान गरेपशचात पुरानै औषधिको
प्रयोग गरी हात्तीपाइले रोगको उपचार तथा रोकथामको लागि उपयुक्त उपचार
विधिको विकास गरिएको छ। अलबेन्डाजोल र डाइथाइल कार्वामाजिन गरी दुइ
प्रकारको औषधि चक्कीहरू बर्षोनी प्रयोगमा आइरहेको छ। डिइसी र अलबेन्डाजोल
औषधि चक्कीहरू सुरक्षित welltolerated drugs हुन्। लगातार कम्तीमा ५
वर्षम्म यो औषधि प्रयोगमा ल्याउनाले हात्तीपाइले रोगबाट सधैंको लागि
मुक्त पाउन सकिन्छ तर दुइ वर्षन्दा कम उमेरका बच्चा, गर्भवती महिला
एवंअर्कै रोगबाट पीडित व्यक्तिहरूलाइ हात्तीपाइले रोगविरूद्धको चक्की
औषधि खुवाउनु हुंदैन।
हात्तीपाइले रोग निवारण कार्यक्रममा विश्वमा करोडौं मानिसहरूले यो
औषधिको सेवन गरिसकेका छन्। तर पनि यो औषधि सेवन गर्दा कतिपय
व्यक्तिहरूलाई विभिन्न प्रतिकूल सामान्य असर पर्न जान्छ। जस्तैः टाउको
दुख्ने, बाकवाकी लाग्ने, वान्ता हुने, रिंगटा लाग्ने, पेट दुख्ने, ज्वरो
आउने, घाउ हुने इत्यादि असर देखिन सकछ।
फिलारिया परजीवी शरीरमा छ भने औषधिको प्रयोगले, सेवनले मर्छन र मरेको
परजीवीबाट निस्किने एक प्रकारको तत्व -त्यहष्ल) को कारणले यस्तो असर
देखिन सक्छ। औषधि सेवन गरेपश्चात केही घण्टा पछि यस्ता असर देखा पर्न
सक्छ र केही दिनपछि आफै ठिक भएर जान्छ। यस्तो असर देखा पर्नुको अर्थ
औषधिको प्रभावकारी तथा शरीरमा भएको परजीवी नष्ट हुंदै गइरहेको छ भन्ने
बुझ्नु पर्दछ। यस्ता असर हुनबाट जोगिनको लागि खाना वा नास्ता खाएपछि
मात्र यो औषधिको सेवन गर्नुपर्दछ।
यस रोगबाट बच्न र्सवप्रथम फोहर पानी अर्थात कुनै पनि खुल्ला खाल्डोमा
पानी जम्न नदिने, पानीलाई निरन्तर बग्न दिने ठाउं बनाउने, सेफ्टी टयांकको
खुल्ला पाइपलाई नाइलन वा जालीले छोप्ने, यसैगरी लामखुट्टेको टोकाइबाट
बच्न सधैं झूलको प्रयोग गरी सुत्ने वा कुनै मल्हम बस्तुको प्रयोग गर्ने।
यसका साथै हरेक वर्षसरकारी स्वास्थ्य कार्यकर्ता वा स्वयंसेवकबाट वितरण
गरिने हात्तीपाइले रोगको औषधि चक्की सेवन गर्ने, यी सबै बाहेक पनि
हात्तीपाइले रोगबाट प्रभावित खुट्टा र स्वास्थ्य खुट्टा दुवै विहान र
राति गरी दिनको दुइपटक धुने। खुट्टा धुनलाई तातो पानीको प्रयोग नगरी
साधारण चिसो पानीले प्रयोग गर्ने, खुट्टा धुंदा साधारण साबुनको प्रयोग
गरी हातैले खुट्टा धुनर्ुपर्दछ। खुट्टाका औंलाहरूबीच र दोब्रिएको
छालामुनी नरम कपडाको मद्दतले भित्रसम्म सफा गर्नुपर्दछ। यसरी सफा
गरिसकेपछि पानीले धुने र नरम कपडाले विस्तारै थिचेर छाला पुछेर सुकाउनु
पर्दछ। ब्रस, नङ वा जोडले कपडाले छाला पुछ्नु हुंदैन। फंगल किटाणुद्वारा
संक्रमण भएमा सो ठाउमा व्हिटफिल्ड मल्हम लगाउनु पर्दछ। काटेको वा कतै घाउ
भएको खण्डमा एन्टीसेप्टिक क्रिम वा एण्टीबायोटिक क्रिम लगाउनु पर्दछ।
आराम गर्दा प्रभावित खुट्टा केही माथि उठाएर राख्नु पर्दछ। एक दिनमा
क्रेप वाण्डेज लगाउनु पर्दछ र वाण्डेज राम्रोसंग लगाई खुट्टा र पैतला
राम्ररी छोप्नु पर्दछ। साथै राति सुत्नुभन्दा अघि वाण्डेज खोल्नु पर्दछ।
बाहिर निस्किदा चप्पल सरल तरिकाले प्रयोग गर्नुपर्दछ। हलुका तरिकाले
साधारण व्यायाम गर्नुपर्दछ र खुट्टालाई कु र्कुच्चाको दुवैतिर घुमाउनु
पर्दछ। साथै यो व्यायामहरू दिनको ८ वा १० पटक गर्नुपर्दछ। यसरी विभिन्न
तरिकाले हात्तीपाइले संक्रमित व्यक्तिको कुनै पनि अंगमा उपचारात्मक
तरिकाले घरेलु उपचार गर्न सकिन्छ र यसो गर्दा फाइलेरिया फिबर हुन पनि कम
हुंदै जान्छ।
तर्सथ हात्तीपाइले रोग भएपछि उपचरा गर्नुभन्दा पहिले नै हात्तीपाइले रोग
लाग्न नदिन नै सरकारद्वारा वितरण गरिएको औषधि पूर्णरूपमा सेवन गरौं र
देशबाट नै हात्तीपाइले रोगको निवारण गरौं।
-प्रशिक्ष्ँार्थी पत्रकार

अन्धो बनाउन सक्ने सरूवा रोगः- ट्रकोमा

2009-07-02T01:58:00.001-07:00

-समीक्षा पंडित क्षत्री -
क्याइमेडिया ट्रकोमाटिस -Chlamydia Trachomatis_ जिवाणुको संक्रमणबाट
अन्धो बनाउने दोश्रो प्रमुख आंखाको रोग ट्रकोमा हो । हाम्रो जस्तो
विकान्सोमुख नेपाल देशमा यो रोगको प्रकोप बढी भएको पाइएको छ। विश्वका
विभिन्न १६ वटा देशहरूमा ट्रकोमा रोगबाट प्रभावित भएका छन् । ट्रकोमा रोग
सार्ने प्रमुख माध्यम हो- झिंगा। ट्रकोमा संक्रमित व्यक्तिको आंखामा
झिंगा बस्नाले त्यो झिंगा ट्रकोमा रोग संक्रमित भइ अर्को स्वस्थ्य
व्यक्तिको आंखामा बसी रोग र्सार्न सक्दछ। यसैगरी ट्रकोमा रोगबाट पीडित
व्यक्तिको आंखामा कचरा लागिरहने हुन्छ, जसले गर्दा ट्रकोमा रोगबाट
संक्रमित व्यक्तिको कचरा हातका औंला, रूमाल तथा अन्य कपडाले पुछि अर्को
स्वस्थ्य व्यक्तिले संक्रमित व्यक्तिको सामान नधोइ प्रयोगमा ल्याउनाले एक
व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा तीब्र रूपमा र्सन सक्दछ। यो सरूवा रोग भएको
हुंदा १ देखि १० वर्षम्मका बालबालिकाहरूमा र उनीहरूसंग धेरै समय बिताउने
व्यक्तिहरूमा ट्रकोमा रोगको संक्रमण बढी हुने गरेको पाइएको छ।
ट्रकोमा रोगको संक्रमण प्रायः दुवै आंखामा हुन्छ। पहिलो अवस्थामा आंखामा
कचरा -च्रि्रा) लाग्ने, हल्का आंशु आउने, आंखा बिझाउने तथा आंखा चिलाउने
जस्ता लक्षणहरू देखा पर्दछन्। यसैगरी आंखाको ढक्कनको भित्रि तहमा
साना-साना दानाहरू आउछन् र ती दानाहरू फुटेपछि सेतो दागहरू देखा
पर्दछन्। त्यसपश्चात ढक्कन विस्तारै आंखाभित्र तिर खुम्चिन थाल्दछ। केही
समय पश्चात परेला भित्रपट्ट िफर्किन्छ। यसरी भित्रपट्ट िफर्किएको परेलाको
अवस्थालाई उल्टा बदनी, चोरबार, परेलाबार वा उल्टो परेला पनि भनिन्छ।
भित्रपट्ट िफर्केका परेलाले आंखा झिमझिम गर्दा आंखाको बाहिरी नानीमा
घोच्न थाल्दछ । उल्टो परेला भएको अवस्थामा नै परेला सुल्टो पार्ने
अप्रेशन नगराएसम्म भित्र फर्केका परेलाहरूले कालो नानीमा बारम्बार घोच्दा
घाउ हुन जान्छ र आंखामा फूलो पर्न जान्छ, जसले गर्दा व्यक्ति सधैंको लागि
आंखा नदेख्ने अर्थात् अन्धो हुन सक्छ।
ट्रकोमा रोगको रोकथाम एवं बच्ने उपायहरू मध्ये र्सवप्रथम त हामीले
आप\mनो व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान पुर्‍याउनु पर्दछ। हामीले दैनिक रूपमा
कम्तीमा पनि दुइ पटक सफा पानीले राम्ररी आंखा, मुख र हात-खुट्टा धुने
बानी बसाल्नु पर्दछ। ट्रकोमा रोग विशेषरूपमा सक्रिय भएर झिंगाले फैलाउने
गर्दछ। त्यसैले हाम्रँ घर वरपरका वातावरण सफा राख्नको लागि फोहरमैलाको
उचित व्यवस्था गर्ने, प्रत्येक घरमा चर्पीको निर्माण गरी चर्पीको समुचित
प्रयोग गर्ने गर्नु पर्दछ। यदि परिवारका कुनै एक सदस्यलाई यस रोगको
संक्रमण भएमा रोगीले प्रयोग गरिरहेको रूमाल, कपडा र अन्य सरसफाइहरू त्यसै
परिवारका अन्य सदस्यहरूले प्रयोगमा ल्याउनु हुंदैन। यद्यपि यस्ता उपायहरू
सजगताका साथ अपनाउंदा अपनाउंदै पनि हाम्रा समाजमा ट्रकोमा रोगीहरू फेला
परेमा तुरून्तै नजिकको स्वास्थ्य संस्थामा सर्म्पर्क गरी सल्ला र सुझाव
लिनु पर्दछ। साथै ट्रकोमा रोगको निवारणका लागि गरिने उपचार
पद्धतिहरूमध्ये ट्रकोमा रोगको प्रकोप भएका जिल्लाहरूमा सम्पूर्ण
मानिसहरूलाई ज्रि्रोम्याक्स औषधि खुवाउने, यो औषधि गर्भवति महिला, १
वर्षन्दा कम उमेरका बच्चाहरूमाथि प्रयोग गर्नु हुंदैन। साथै जन्डिस
रोगबाट पीडित व्यक्तिहरूमा पनि प्रयोग गर्नु हुंदैन। शरीरको तौल अथवा
उचाइ अनुसार औषधिलाई सही मात्रामा प्रयोग गरी औषधि सेवन पश्चात प्रशस्त
पानी पिउनु पर्दछ। उल्टो परेला भएको अवस्थामा हुने व्यक्तिहरूको आंखाको
निःशुल्क शल्यक्रिया गराउने, ट्रकोमा रोग लागेका ब्यक्तिहरूलाई उपचारको
लागि त्भतचबअथअष्लि आंखामा लगाउने मल्हमको प्रयोग गर्ने र यसलाई सांझ र
बिहान गरी दिनको दुइ पटक ६ हप्तासम्म लगाएमा यो रोग पूण्ातया निको हुन्छ।
तर्सथ हाम्रो जीवनमा पांचवटा संवेदनशील अंगहरूमध्ये आंखाले पनि विशेष
भूमिका खेलकोे हुन्छ। त्यसैले हाम्रँे यो महत्वपर्ूण्ा आंखामा संक्रमण
हुने गरेको ट्रकोमा रोगबाट छुटकारा पाउन आजैदेखि नै माथि उल्लेखित
कुराहरू हाम्रँे व्यवहारिक जीवनमा लागू गरौं। हाम्रँे जीवनको रक्ष्ँा
गर्ने, नगर्ने हाम्रै हातमा भएको हुंदा हामीले बडो सचेततापर्ूवक यस्ता
कुराहरू व्यवहारमा उतार्न आवश्यकता छ।

कोढ दृष्टि

2009-07-01T23:16:00.001-07:00

धेरै दिन सम्म निमको बोटमुनी बस्नु, निमकै दाउराले पकाइ खानु, निमकै रस
दवाइको रुपमा खानु यसो गर्नाले भयंकर कोढ जाति हुन्छ ।
ज्वरोमाः ज्वरोमा निमको रस खानर्ुपर्छ ।
खुन खराबमा ः - निम खानर्ुपर्छ
नानी पाउन नसके- निमको जरा नानी पाउने बेथा लाग्दा पानी पाउन, नसक्दा
कम्मरमा बांधी दिनु, नानी पाउनासाथ खोलिहाल्नर्ुपर्छ ।
मलेरिया -औलो ज्वरो)- मलेरिया औले ज्वरोमा पोलेको फिटकिरी ६ मासा -६
ग्राम) निमको एउटा पात पिसेर मिलाएर गोली बनाउनु, ज्वरो आउनुभन्दा दर्ुइ
घण्टा अघि खुवाउनु, ज्वरो आउन बन्द हुन्छ ।
विच्छीको विषयमा - निमको बोक्रा वा पात चिलिममा हालेर तमाखु झैं पिउनु
विच्छीको विष शान्त हुन्छ । यो अचम्मको औषधि हो ।
पखालामा - निमको एक्काइसवटा पात एक पावा पानीमा पिसेर सक्कर मिलाएर
खानाले पखाला जाती हुन्छ ।
ववासिर- बवासिरको फोकामा निमको तेल दिनहुं लगानाउले रोग मुक्त हुन्छ ।

रक्सी र उच्च रक्तचाप

2009-06-30T01:02:00.001-07:00

रक्सी नशालु पदार्थ हो । विश्वको चारै कुनामा यसको अत्यधिक सेवन भइरहेको
छ। रक्सीको अत्यधिक सेवनले स्वास्थ्यलाई हानी पुर्‍याउंदछ। यसको अत्यधिक
सेवनबाट कलेजोको रोग, दिमागको रोग, मुटुको रोग, क्यान्सर, दर्ुघटनाहरू,
आत्महत्याहरू हुने गर्दछ। उच्च रक्तचापको प्रमुख कारणहरू मध्ये अत्यधिक
रक्सीको सेवनबाटै हुन्छ । यसप्रकार एकातर्फअत्यधिक रक्सीको सेवनले
मृत्युदर बढाउने काम गरेको छ भने अर्कोतर्फदैनिक थोरै -दैनिक १-२ पेगसम्म
) रक्सीको सेवनले मुटुमा सकारात्मक असर पारी मृत्युदर घटाउने गरेको
पाइएको छ। अनुसन्धानबाट यो पत्ता लागेको छ कि थोरै मात्र रक्सीको सेवन
गर्दा एचडिएल कोलेस्ट्रोलको मात्रा बढ्छ जसले मुटुको रक्ष्ँा गर्दछ साथै
थोरै रक्सीले रगत जम्ने प्रवृत्तिलाई कम गरी हृदयघातको संभावना घटाउंदछ।
यसको मतलब रक्सी सेवनलाई प्रोत्साहन गर्ने भन्ने होइन किन्तु रक्सी सेवन
गर्ने गरेका उच्च रक्तचाप तथा कोरोनरी मुटुका रोगीहरूलाई थोरै मात्र
दैनिक -१-२ पेगसम्म) रक्सी सेवन गर्न सचेत गराउनु हो।
रक्सीमा अत्यधिक शक्ति हुन्छ। यसबाट शरीरलार्य प्रशस्त क्यालोरी प्राप्त
हुन्छ। यसले शरीरको तौल बढाउन मद्दत पुर्‍याउंदछ। तौल घटाउन रक्सीको सेवन
बन्द गर्नु पर्दछ। उच्च रक्तचापका रोगीहरूले रक्सीको सेवन बन्द गरेमा
रक्तचाप पनि कम भएर जान्छ।
रक्सी थोरै मात्रामा सबैका लागि फाइदाजनक छ भनि निष्कर्षनिकाल्नु कदापि
हुंंदैन। कसका लागि फायदा छ र कसका लागि बेफाइदा छ भन्ने कुराको
निर्ण्र्ााशरीरको पर्ूण्ा परीक्ष्ँण पछि चिकित्सकले गर्ने छन्। यसकारण
रक्सीको थोरै मात्रामा सेवन गरीरहेका व्यक्तिहरू रक्सी सेवन चालु राख्ने
या बन्द गर्ने निर्ण्र्ाालिन प्रत्येक ६-६ महिनामा चिकित्सकको राय लिनु
आवश्यक छ।
कुन रक्सीले कति क्यालोरी दिन्छ
मात्रा क्यालोरी
वियर २५० मिली १२२
ब्राण्डी ३० मिली ९८
जिन ३० मिली ८४
रम " ९८
स्कच ह्वीस्की " ९१
रेड वाइन १०० मिली ८२
सेतो वाइन १०० मिली ७५
मुटु र आहार
कुन रोगीका लागि कस्तो आहार
विरामीहरूले आप\mनो रोगसंग सम्बन्धित थुप्रै प्रश्नहरू आप\mनो चिकित्सक
समक्ष राख्ने गर्दछन्- जसमध्ये धेरैजसोले सोध्ने प्रश्न हो - कस्तो खाना
खाने रकस्तो नखाने - अर्थात् के खाने र के नखाने भन्ने जिज्ञासा धेरैजसो
विरामीहरूमा रहन्छ। आप\mनो रोगसंग सम्बन्धित खान हुने र नहुने आहारहरूको
बारेमा थाहा पाउनु सबै विरामीहरूका लागि अत्यावश्यक पनि छ। के खाने र के
नखाने भन्ने पश््रनको उत्तरमा धेरै जसो स्वास्थ्यकर्मीहरूले पिरो, अमिलो,
चिल्लो, मरमसला, चुरोट, रक्सी तथा ज्वरो छ भने माछा, मासु भात आदि नखाने
सल्लाह दिन्छन्। साथै ग्लुकोज पानी, दूध, फलफूल, जाउलो आदि खान
प्रोत्साहन गर्दछन्।

विषाक्त गर्भधारण र उच्च रक्तचाप

2009-06-29T22:19:00.001-07:00

पुरानो उच्च रक्तचाप र गर्भधारणपछि उत्पन्न उच्च रक्तचाप दुवै महिलाहरू
यस समूहमा पर्न सक्दछन् । यो अवस्थामा गर्भवती महिलाहरूमा रक्तचाप
बढ्नाका साथसाथै पिसाबमा प्रोटिन देखा पर्ने, दृष्टि धमिलो हुने, मुख,
हात, खुट्टा अर्थात पूरा शरीर सुन्निएर आउने हुन्छ । यो अवस्था बढ्दै
गएमा छारे रोगमा जस्तै सम्पर्ूण्ा जीउ बटार्ने र महिला बेहोस हुने स्थिति
आउंछ । यस्तो अवस्थालाई एक्लाम्पसिया भनिन्छ । यो अवस्थामा गर्भमा रहेको
बच्चा अथवा महिलाकै मृत्यु हुन सक्दछ । उच्च रक्तचापद्वारा पीडित गर्भवती
महिालहरूमध्ये २५ देखि ३० प्रतिशतलाई टोक्सेमिया अफ प्रिगेन्सी हुने
संभावना रहन्छ ।
उच्च रक्तचापद्वारा पीडित महिलाहरूले गर्भधारण अगाडि र पछाडि निम्न
लिखित कुराहरूमा ध्यान पुर्‍याउन आवश्यक हुन्छ ।
- उच्च रक्तचाप र गर्भधारण दुवैले मुटु र मिर्गौलालाई असर पार्ने भएकोले
हुनाले उच्च रक्तचापद्वारा पीडित महिलाहरूले गर्भधारण अगाडि मुटु र
मिर्गौलाको स्थिति कस्तो छ जचाएर यदि ठिक छ भने मात्र गर्भधारण गर्नु
उचित हुन्छ । यदि ठिक छैन भने ती अंगहरूको उपचार गराइ गर्भधारणका लागि
सुरक्ष्ँित अवस्थामा आएपछि मात्र गर्भधारण गर्नु पर्दछ । यदि उपचार पछि
पनि मुटु र मिर्गौलाको अवस्थामा सुधार आउंदैन र गर्भधारणका लागि सुरक्षित
हुंदैन भने गर्भधारण गर्नु हुंदैन । यसकारण गर्भधारणका लागि उचित सल्लाह
सम्बन्धित चिकित्सकसंग लिनु पर्दछ ।

मोटोपन घटाउन अपनाउनुपर्ने केही जरूरी कुराहरू

2009-06-23T01:09:00.001-07:00

- भोकै बसेर चांडो तौल घटाउने प्रयास गर्नु हुंदैन। यसबाट विभिन्न
विकृतिहरू उत्पन्न हुन सक्छन्। हप्ताको १-२ देखि १ किलोभन्दा बढी तौल
घटाउनु उपयुक्त हुंदैन।
-उसिनेको खाना मात्र खानुपर्छ भन्ने गलत धारणा राख्नु हुंदैन। स्वादका
लागि केही मरमसलाहरू प्रयोग गरी खाद्य पदार्थलाई स्वादिष्ट बनाउन सकिन्छ।
नूनको मात्रा भने कमै प्रयोग गर्नु उचित हुन्छ।
- खाद्य पदार्थलाई राम्रोसंग चपाएर झोल बनेपछि मात्र निल्नु पर्दछ।
- दैनिक ३-४ पटकभन्दा बढी खाना खानु हुंदैन। सधैं नियमित रूपले निश्चित
मात्रामा खाद्य पदार्थको प्रयोग गर्नुपर्छ। एकैपल्ट धेरै खाना खानु उचित
हुंदैन।
-भोकको अनुभूति भइरहेमा अति कम क्यालोरी दिने खाद्य पदार्थहरू जस्तै
गांजर, कांक्रो, कागतीको र्सवत आदि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
-बेलुकाको खाना -डिनर) अलि सबेरै, बेलुका ७ बजेभित्र खानु उपयुक्त हुन्छ।
खाना खाने वित्तिकै सुत्नु हानिकारक हुन्छ।
- तौल घटाउनका लागि उचित व्यायाम पनि खाना जत्तिकै महत्वपूण् छ। त्यसकारण
विहान सबेरै हिंड्ने अथवा हलुका व्यायाम गर्ने बानी बसाल्नु पर्दछ।
ब्यायाम सकेपछि नियमित स्नान गर्नु पर्दछ । यसले शरीरलाई स्वच्छ र
फुर्तिलो बनाउंदछ।
- डाइटिङ सुरू गरेको १-२ हप्तासम्म छटपटी लाग्ने, मीठो अत्यधिक क्यालोरी
दिने खाद्य पदार्थ खान मन लाग्ने, न्रि्रा नपर्ने, पेट पोल्ने, अमिल्चुकी
आउने लक्षणहरू देखा पर्न सक्दछन्। यी लक्षणहरूलाई आत्मबलले दबाउनु पर्दछ।
तौल घटाउने दृढ संकल्प लिएमा यस्ता सानातिना समस्याहरूलाई सजिलै निराकरण
गर्न सकिन्छ। पेटभित्रको अम्ललाई प्रशस्त पानी पिएर जित्न सकिन्छ ।
आवश्यक परे डाइजिनको झोल वा चक्की सेवन गरे हुन्छ।

रक्सी र उच्च रक्तचाप

2009-06-16T00:50:00.001-07:00

नियमित रूपमा व्यायाम गर्नेः

2009-06-05T00:47:00.001-07:00

व्यापामले रक्तचाप घटाउन मद्दत पुर्‍याउंदछ। हिंड्ने, विस्तारै कुद्ने,
पौडी खेल्ने, साइकल चलाउने आदि जस्ता व्यायामहरूले रक्तचाप नियन्त्रणमा
सकारात्मक भूमिका खेल्दछन्। यी व्यायामहरू नियमित गर्ने बानी बसाल्नु
पर्दछ। सबैभन्दा सजिलो र प्रभावशाली व्यायाम नियमित रूपमा दैनिक १ घण्टा
कम्तीमा चार किलोमिटर प्रतिघण्टाको दरले हिड्नु हो। हिड्दा शरीरलाई तकलिप
हुनु हुंंदैन। छाती दुख्ने, दम फुल्ने अवस्थासम्म पुग्ने गरी व्यायाम
गर्नु हुंंदैन। विस्तारै सुरू गरेर पछि रफ्तार बढाउंदै जानु पर्दछ।
प्रभावकारी व्यायामका ३ मूलभूत आधारहरू छन्
-तीब्रताः व्यायाम हृदयगति र श्वास प्रश्वासलाई बढाउने र पसिना निकाल्ने
गरी तीब्र हुनु आवश्यक छ।
-प्रलम्बित -लम्बिएको) नरोकिकन लगातार कम्तीमा १५ देखि ३० मिनेटसम्म
व्यायाम गरिएको हुनर्ुपर्छ।
नियमितः हप्ताको कम्तिमा तीन पटकसम्म व्यायाम दोहोर्‍याउनर्ुपर्छ।
कसले कति कडा र कति मात्रामा व्यापम गर्ने भनने कुरा आप\mनो हृदयगतिको
आधारमा तय गर्नुपर्दछ। कुनै पनि व्यक्तिको अत्याधिक हृदयगति भन्नाले
सबैभन्दा तेज कतिसम्म हृदय गति पुग्न सक्छ भन्ने बुझिन्छ। अत्यधिक
हृदयगति पत्ता लगाउन फर्मुला प्रयोग गरिन्छ।
व्यक्तिको अत्यधिक हृदयगति- २२० - व्यक्तिको उमेर
५० वर्षो उमेरको व्यक्तिको अत्याधिक हृदयगति बराबर २२०-५० अर्थात १७०
हुन्छ। व्यायाम गर्दा हृदयगति अत्यधिक ६० प्रतिशतभन्दा बढी र ७५ प्रतिशत
भन्दा कम हुनु जरूरी हुन्छ। ६० प्रतिशतभन्दा कम भएमा व्यायामको
प्रभावकारिता रहंदैन भने ७५ प्रतिशत भन्दा बढी भएमा ज्यानकै लागि खतरा
हुन्छ। यसकारण हिंड्दा, व्यायाम गर्दा हृदयगति, अत्यधिक हृदयगतिको ६०
देखि ७५ प्रतिशतको बीच्मा हुनु सबैभन्दा उत्तम मानिन्छ। यसलाई नै टारगेट
जोन अर्थात लक्ष्य क्षेत्र भनिन्छ। व्यायाम सुरू गर्दा केही महिनासम्म
हृदयगतिलाई ६० प्रतिशत हुने गरी नियन्त्रण गर्नुपर्छ। व्यायाममा बानी
पर्दै गएपछि विस्तारै बढाउंदै लगेर ७५ प्रतिशतसम्म पुर्‍याउनु पर्दछ।

योग अभ्यासबाट रक्तचाप कम गर्ने उपाय

2009-06-04T00:32:00.001-07:00

-डा. प्रकाशराज रेग्मी--------
मन र मस्तिष्कलाई शान्त पार्न सके उच्च रक्तचाप पनि शान्त भएर जान्छ। योग
अभ्यासको माध्यमबाट मन र मस्तिष्कलाई शान्त पार्न सकिन्छ। तन्त्र योग
यस्तो उपाय हो जसबाट मन र मस्तिष्कलाई विश्राम प्राप्ति हुन्छ र उच्च
रक्तचाप तथा अन्य हृदयका रोगहरूको समाधान हुने आशा गरिन्छ। स्वास्थ्य
भनेकै शरीर र मस्तिष्क बीचको शान्तिपर्ूण्ा सहअस्तित्व हो। उच्च
रक्तचापले यस्तो शान्तिपर्ूण्ा सहअस्तित्वलाई खलबल पार्दछ। यो खलबलिलाई
ठिक पार्ने तन्त्र योगका चार खुटकिलाहरूमध्ये प्रथम खुटकिलो हथयोग
-आसनहरू) हो भने अन्तिम अर्थात चौथो खुटकिलो राजयोग हो। ध्यानको एक
माध्यम हो राजयोग। राजयोग उच्च रक्तचाप घटाउने एक अत्यन्त प्रभावकारी
उपाय हो । यसप्रकार तन्त्र योगले हथ योग र राज योग जस्ता वैज्ञानिक
उपायहरूद्वारा शरीर र मष्तिष्कलाइ शान्त बनाइ उच्च रक्तचाप तथा मुटुका
अन्य रोगहरूको उपचारमा सहयोग पुर्‍याउंदछ। यसले मुटुको रक्ष्ँाका लागि
दुवै प्रतिकारात्मक र उपचारात्मक महत्व राख्दछ।
हथ योगको अभ्यासद्वारा निम्न लिखित फाइदाहरू हुन्छन्-
-मोटोपन घटी शरीर पातलो हुन्छ
-मुहार तेजिलो, आवाज तिखो र आंखा तेजिलो हुन्छ।
-शरीर स्वस्थ्य बन्छ
-आत्मबल बढ्छ
-पाचन शक्ति बढ्छ
-नशाहरू स्वस्थ्य बन्छन्
राजयोगको अभ्यासद्वारा निम्न लिखित फाइदाहरू हुन्छन्-
- मस्तिष्क शान्त र तिखो हुन्छ
-मन स्वच्छ र निर्मल हुन्छ
-आत्मबलमा वृद्धि हुन्छ
-टेन्सन -मनको अशान्ति) द्वारा उत्पन्न सम्पर्ूण्ा रोगहरू नाश हुन्छन्
-सत्विचार, सत्गुण आदिको विकास हुन्छ।
यसप्रकार योग अभ्यासद्वारा मन र शरीर शुद्ध हुन्छ, उच्च रक्तचाप घटछ।
योग अभ्यास गुरू अर्थात् योगाचार्यको रेखदेखमा सुरू गर्नु पर्दछ र पछि
गएर घरमै नियमित रूपमा दैनिक ३० मिनेट अभ्यास गरे पर्याप्त हुन्छ ।
योगासन उच्च रक्तचाप नियन्त्रण गर्न अति लाभदायी मानिन्छ। विभिन्न
आसनहरूमध्ये शवासन, पद्यासन, बज्रासन, योगमुद्रा, धनुषासन, मत्स्यासन
आदिको अभ्यासबाट उच्च रक्तचापको नियन्त्रणमा धेरै सहयोग पुग्दछ। उच्च
रक्तचापका रोगीहरूका लागि शीषर्ासन, र्सवा·ासन हानिकारक छन् यसकारण
यिनीहरूको अभ्यास गर्नुहुंदैन। यस उपचारको लागि योगाचार्यसंग सर्म्पर्क
गरी मात्र अभ्यास गर्नु खतरारहित हुन्छ।

बिना औषधि उच्च रक्तचाप घटाउने उपायहरू

2009-06-02T23:39:00.001-07:00

जीवनशैलीमा परिवर्तन गर्ने
उच्च रक्तचाप मानसिक तनावग्रस्त आधुनिक जीवनशैलीको परिणाम हो। अति व्यस्त
जीवन, उच्च आकांक्षा, असन्तोष, अत्याधिक कार्यवोझ आदिले रक्तचाप बढाउन
मद्दत पुर्‍याउंछ। आजको युगमा काम नगर्ने, उच्च आकांक्ष्ँा नराख्ने
व्यक्ति विकासको गतिमा पछाडि पर्दछ। अगाडि बढ्ने होडबाजीले रक्तचापलाई
पनि माथि पुर्‍याउंदछ । यसको मतलब रक्तचाप नियन्त्रण गर्न विकासको गतिमा
रोक लगाई, जोगी नै बनेर हिड्नेर्ुपर्छ भन्ने खोजेको अवश्यक होइन। तर
रक्तचाप बढ्ने रोग लागेका व्यक्तिहरूले यसप्रकारको व्यस्त जीवन शैलीमा
परिवर्तन ल्याउन सके रक्तचाप नियन्त्रण गर्न सजिलो पर्छ। निश्चित
दिनचर्या अनुसार काम गर्ने, बढी कार्यवोझ नलिने, विवादस्पद काममा हात
नहाल्ने आदि हुन्। यस्तै अफिसको काम घरमा कहिल्यै पनि नल्याउने,
महत्वकांक्ष्ँी नबन्ने, काममा फलको आशा बढी नगर्ने, असफलतालाई सजिलैसंग
स्वीकारी हतोत्साहित नहुने, छुटीको दिनमा मिटिङ तथा अफिसका कार्यहरू
नगर्ने, श्रीमती, श्रीमान, बालबच्चाहरूलाई पनि समय दिने, उनीहरूसंग
छुट्टीको समयमा घुम्न जाने, प्रत्येक वर्ष१ पटक दुइ-तीन हप्ताको छुट्टी
मिलाइ विश्राम र मनोरञ्जन गर्ने बानी बसाल्ने। यसप्रकार जीवनशैलीमा
परिवर्तन ल्याउन आफूले प्रयास गरे असंभव छैन।
खाद्य पदार्थमा नूनको मात्रा घटाउने
उच्च रक्तचाप र नूनको प्रत्यक्ष सम्बन्ध छ। रक्तचाप घटाउन खाद्य
पदार्थमा नूनको मात्रामा कटौती गर्नु अत्यावश्यक छ। एक स्वस्थ्य
व्यक्तिले देनिक १०-१५ ग्राम नूनको उपभोग गर्दछ। उच्च रक्तचापको
नियन्त्रण गर्न तीन देखि ५ ग्रामभन्दा बढी नूनको उपभोग गर्नु हुंदैन।
-खाना पकाउंदा अत्यन्तै कम मात्रामा नून राख्ने
-खाना खांदा अतिरिक्त नून उपभोग नगर्ने
-बट्टा भित्रका खाद्य पदार्थ नखाने किनकि त्यसमा नून बढी हुन्छ
-सिसीमा राखेर अचार तथा पापड नखाने
-नूनिलो बदाम, आलु चिप्स, नम्किन विस्कुट नखाने
-चिज, बटर जसमा नून बढी हुन्छ नखाने
स्वादका लागि नूनको सट्टा कागती, मरिच, तोरीको पिना आदि प्रयोग गर्न सकिन्छ।
मोटोपन घटाउने
धेरैजसो उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिहरूको शारीरिक तौल आवश्यकभन्दा बढी
हुन्छ। तोल घटाउनासाथ रक्तचाप पन घिट्दछ, यस कारण उच्च रक्तचाप नियन्त्रण
गर्न शारीरिक तौल घटाउनु जरूरी हुन्छ। सको तौल कति हुनर्ुपर्छ भनी पत्ता
लगाउने केही फर्मुलाहरू छन् -
- मिटरमा लिएको आप\mनो उचाइको वर्गलाई पुरूषमा २५ ले र महिलामा २४ ले
गुणा गर्दा आउने अंक बराबरको किलोग्राम उक्त व्यक्तिका लागि अधिकतम तौल
मानिन्छ।
-सेन्टीमिटरमा लिएको आप\mनो उचाइबाट -महिला, पुरूष दुवैका लागि) १००
घटाउंदा आएको अंकलाई अधिकतम किलोग्रँम तौल मानिन्छ।
यी दर्ुइमध्ये कुनै पनि फर्मुला प्रयोग गरी आप\mनो उचाइ अनुसार हुनुपर्ने
अधिकतम तौल पत्ता लगाई यदि तौल बढी भए तुरून्त घटाउनर्ेतर्फ कदम चाल्नु
पर्दछ। तौल घटाउने विभिन्न उपायहरू छन् तर मुख्य सिद्धान्त यस कुरामा
आधारित छ कि तौल घटाउन खाद्य पदार्थबाट लिने क्यालोरी -शक्ति) भन्दा
कामहरूबाट खर्च गर्ने क्यालोरी बढी हुनु पर्दछ। अर्को शब्दमा भन्ने हो
भने काम बढी माम घटी गर्नु पर्दछ। भोकै बस्नु पर्छ भन्न खोजेको होयन। पेट
मजाले भरे हुन्छ तर बढी क्यालोरी युक्त पदार्थहरू खानामा समावेश गर्नु
हुंदैन। क्रमशः

पिसाबको साधारण परीक्षण

2009-05-31T23:45:00.001-07:00

यसबाट मिर्गौलाको स्थिति थाहा हुन्छ, उच्च रक्तचापले मिर्गौलालाई असर
पारेको वा नपारेको पत्ता लगाउन सकिन्छ।
पिसाबमा Microalbumin को परीक्ष्ँण
यसको परीक्ष्ँणबाट उच्च रक्तचापले मिर्गौलाई असर पार्न थालेको एकदमै
सुरूको अवस्था पत्ता लाग्दछ। पिसाबमा Microalbumin को मात्रा बढी
भेटिएमा मिर्गौलाको सुरक्ष्ँाको उपाय गर्नुपर्ने हुन्छ। यो भ्बभथि स्टेज
भएको हुनाले उपचार संभव हुन्छ। मिर्गौलालाई रक्तचापले बढी नै असर
पारिसकेपछि मिर्गौलाको उपचार संभव हुंदैन किडनी फेलियर हुन्छ।
पेटको अल्ट्रासाउण्ट
यसबाट मिर्गौलाको साइज र अवस्था, कलेजो, पित्त थैली, मूत्रनली र
मिर्गौलामा पत्थरी भए नभएको आदि पत्ता लाग्दछ। जसबाट उच्च रक्तचापको
निदान र उपचारमा धेरै सहयोग पुग्दछ।
छातीको एक्सरे
यसबाट फोक्सोको अवस्था, मुटुको साइज, कर·हरूको अवस्था आदि पत्ता लाग्दछ
जसबाट उच्च रत्तचापको निदान र उपचारमा धेरै सहयोग पुग्दछ।
छातीको एक्सरे
यसबाट फोक्सोको अवस्था, मुटुको साइज, करंगहरूको अवस्था आदि पत्ता लाग्छ।
उच्च रक्तचापको एउटा कारण Coarcation of aortaछ, छैन बारे केही ज्ञान
छातीको एक्सरेबाट हुन्छ।
आ"खाको परीक्षण
उच्च रक्तचापले आ"खालाई असर पारे, नपारेको थाहा पाउनु उपचार क्रममा
जरूरी हुन्छ। उच्च रक्तचापले अन्धो बनाउन सक्छ, त्यसकारण समय मै आंखा
परीक्ष्ँण गराइ आवश्यक उपचार लिनु उच्च रक्तचापद्वारा पीडित सबैका लागि
फाइदाजनक छ। परीक्षण गराइ आवश्यक उपचार लिनु उच्च रक्तचापद्वारा पीडित
सबैका लागि फाइदाजनक छ।
मुटुको भिडियो एक्सरे
यस परीक्ष्ँणद्वारा मुटुको कार्य ठिक तवरले भए, नभएको साथै मुटुका
भल्भहरू, मांसपेशीहरू ठिक अवस्थामा भए नभएको पत्ता लगाउन सकिन्छ। उच्च
रक्तचापले मुटुको कार्यमा अवरोध उत्पन्न गराइ हार्ट फेलिएर तर्फ धकेल्दछ
। हार्ट फेलिएरको सुरूको अवस्था Early Stage यस परीक्ष्ँणबाट पत्ता
लाग्दछ र यसमै उपचार गराइ नराम्रो परिणामबाट बच्न सकिन्छ।
२४ घण्टा रक्तचाप नाप्ने परीक्ष्ँण
यो परीक्ष्ँण एक विशेष किसिमको मेशिनद्वारा गरिन्छ। जसलाई Ambulatory BP
Monitoring Sysytem भनिन्छ । विरामीले २४ सै घण्टा यो उपहरण साथमा बोकेर
हिड्नु पर्छ । उठ्दा, बस्दा, खांदा, सुत्दा आदि विभिन्न दैनिक कार्य
गर्दा रक्तचापमा कति घटबड हुन्छ भन्ने कुरा यसबाट पत्ता लाग्दछ। यस
परीाणबाट उच्च रक्तचापको निदान र उपचारमा सहयोग पुग्दछ।
उपचार
उच्च रक्तचापको उपचार एक कठिन समस्या हो। विज्ञानको विकासको फलस्वरूप यस
रोगको उपचारका धेरै प्रभावशाली उपायहरू पत्ता लागिसकेका छन्।

उच्च रक्तचांप र रगत परीक्षण

2009-04-30T02:33:00.001-07:00

वर्षौसम्म कुनै पनि टेष्टहरू नगराइ मात्र औषधि सेवन गरिरहेका उच्च
रक्तचांपका रोगीहरू पनि प्रशस्त भेटिन्छन्। यसरी बिना कुनै टेष्ट
रक्तचांप मात्र नांपेको भरमा औषधि खांदा नराम्रा असरहरू पर्न सक्दछन् ।
उच्च रक्तचांपको निदानको क्रममा निम्न लिखित परीक्षणहरू गर्नु आवश्यक
हुन्छ।
१) इसिजिः यो इलेक्ट्रोकार्डियोग्राफ मेसिनले गर्ने मुटुको परीक्षण हो।
यसबाट उच्च रक्तचांपले गर्दा मुटु सुन्निएको, मुटुको धडकन घटेको वा
बढेको, मुटुमा रक्तप्रवाह ठिक भएको वा नभएको, मुटुको तरंगको उत्पत्ति र
संचार ठिक किसिमले भए, नभएको आदि कुराहरू पत्ता लाग्दछ। मुटुको तरंगको
उत्पत्ति र संचारमा अवरोध देखिएमा उच्च रक्तचांपको उपचारमा बेटा ब्लकर
जातका औषधिहरू जस्तै Catenol Atecard आदि प्रयोग गर्नु हानिकारक हुन्छ।
रगतका परीक्षणहरू
ब्लड सुगरः उच्च रक्तचाप भएको व्यक्तिलाई मधुमेह -रगतमा ग्लुकोज बढी
हुने) भेटिएमा हृदयाघातको संभावना दोब्बर भएर जान्छ यसकारण रगतमा ग्लुकोज
बढी छ छैन जांच्नु अत्यन्त जरूरी हुन्छ र यदि ग्लुकोज बढी भेटिएमा
तुरून्त उपचार गराउनर्ुपर्छ।
लिपीड प्रोफाइलः यस परीक्षण अर्न्तर्गत रक्त कोलेस्ट्रोल र
ट्राइग्लाइसेराइड आदि जस्ता चिल्ला पदार्थहरू पर्दछन्। उच्च रक्तचाप भएको
व्यक्तिको रगतमा कालेस्ट्रोल बढेको पाइएमा हार्ट अट्याक हुने संभावना
दोब्बर भएर जान्छ। रगतमा कालेस्ट्रोल बढी देखिएमा यसको पनि उपचार
गरिहाल्नु पर्दछ । यस्ता रोगीहरूले बेटा ब्लकर जातका औषधिहरू प्रयोग
नगर्दा उत्तम हुन्छ किनकि यिनीहरूले रक्त कालेस्ट्रोल बढाउंदछन्।
युरिक एसिडः रगतमा युरिक एसिड बढी भएमा मिर्गौलालाई असर पर्दछ। मिर्गौला
खराब भएमा रक्तचाप झन् बढ्दछ। यसप्रकार युरिक एसिड जचाई यदि बढेको
देखिएमा यसको उपचारतर्फलाग्नु पर्दछ। रगतमा युरिक एसिड बढी भएका
रोगीहरूले उच्च रक्तचापको उपचारमा प्रयोग गरिने ड्युरेटिक जातका औषधिहरू
जस्तै डिटीड, एम्प|mु आदि प्रयोग गर्नु हानिकारक हुन्छ। यी औषधिहरूले
यस्ता रोगीहरूको मिर्गौलामा पत्थरी जमाउन सहयोग पुर्‍याउंछ । क्रमशः

बर्डफलुपछि स्वाइन फलुको खतरा

2009-04-28T04:12:00.001-07:00

मेक्सिको, १५ वैशाख। पाठकवर्गहरु अब सचेत हुनुहोस्, बर्डफलुपछि अब स्वाइन
फलु विश्वभरि फैलिएको छ। मेक्सिको पछि क्यानाडा तथा अमेरिकामा पनि स्वाइन
फलु भएको खबर विश्वभरी फैलिएपछि विश्व स्वास्थ्य संगठनले सचेत रहन आग्रह
गरेको छ। संगठनले संसारभरीका सरकार प्रमुखलाई द्रूतगतिमा रोकथामका उपाए
अपनाउन आग्रह गरेको छ।
स्वाइन रोगको प्रकोप मानिसद्वारा मानिसमा नै र्सर्ने खतरा बढेकोले र
महामारी फैलिने आशंका गरीएकोले तीब्र रोकथाम गर्नुपर्नेमा संगठनले
प्रभावित देशहरूको ध्यानाकर्षण गराएको छ। अमेरीका तथा वेलायत लगायतका
देशहरूले आफना नागरिकलाई मेक्सिको यात्रामा नजान सल्लाह दिएका छन् भने
जापानले कडा निगरानी राख्न र यात्रामा रोक लगाएको छ। ताजा जानकारी अनुसार
अमेरीका, क्यानाडा, वेलायत तथा स्पेनमा स्वाईन फलुको संक्रमण्ँ देखिएको
पाइएको छ। रोगको निदानको बारेमा यूरोपमा स्वास्थ्य मन्त्रिहरूको आपतकालीन
वैठक बसेको छ। मेक्सिकोमा स्वाईनबाट १५० वढिको मृत्यु भएको छ भने १ हजार
६ सय १४ जना विरामी परेका छन्।- एजेन्सी

उच्च रक्तचांप-सुषुप्त हत्यारा

2009-04-11T23:24:00.000-07:00

- डा. प्रकाशराज रेग्मी, परिचय ः उच्च रक्तचाप आजको युगको, मृत्युको प्रमुख कारणहरू मध्ये एक हो। धेरैजसो अवस्थामा यो रोग आधुनिक सभ्यता र औद्योगिकीकरणद्वारा सिर्जित मानसिक तनाव र जीवनशैलीमा परिवर्तनको नतिजा हो। उच्च रक्तचांप -हाइ ब्लड प्रेसर) एक खतरनाक रोग हो। नेपालमा दिनप्रतिदिन यो रोग बढ्दै गइरहेको छ। नेपालका विभिन्न क्षेत्रहरुमा गरिएको र्सर्वेक्षण अनुसार ठाउं हेरिकन ५ देखि २० प्रतिशत जनतालाई उच्च रक्तचांप भएको फेला परेको छ। यस रोगले कुनै पनि लक्षण नदेखाइकनै विरामीका प्रमुख अंग मृटु, मिर्गौला, आंखा, दिमाग आदिलाई क्रमिक रूपले खतम पार्दै लगेर विरामीलाई मृत्युको मुखमा पुर्‍याउंदछ। यसै कारण उच्च रक्तचांपलाई सुषुप्त हत्याराको संज्ञा दिइएको छ। तर्सथ उच्च रक्तचांपको नियन्त्रण गर्न सके ठूलो खतराबाट जोगिन सकिन्छ।

रक्तचांप के हो -

मुटु शरीरको एक महत्वपर्ूण्ा अंग हो जुन नियमित रूपमा खुम्चने र फुक्ने गर्दछ। यसलाई हामी मुटुको धडकन भन्दछौं। शरीरमा रक्तसंचारको लागि मुटुले एउटा पम्पको काम गर्दछ। मुटु खुम्चदा शरीरको विभिन्न अंगमा सफा रक्तसंचार हुन्छ भने मुटु फुक्दा शरीरको विभिन्न अंगहरूबाट प्रदूषित रगत मुटुमा जम्मा हुन आउंछ। यो खुम्चने र फुक्ने प्रक्रियालाई क्रमशः सिस्टोल र डायस्टोल भनिन्छ। रक्तनलीमा रक्तसंचार हुंदा उत्पन्न हुने चांपलाई रक्तचाप भनिन्छ। रक्तचांपका दर्ुइ भागहरू हुन्छन्। सिस्टोलिक, डायस्टोलिक। मुटु खुम्चिएको बेला मुटुबाट बेग साथ निस्केको रगतले रक्तनलीहरूमा दिएको चांपलाई सिस्टोलिक रक्तचांप भनिन्छ भने मुटुको डायस्टोलको अवस्थामा रक्तनलीहरूमा उत्पन्न हुने चांपलाई डायस्टोलमा कम हुन्छ। स्वस्थ्य मानिसलाई सिस्टोलिक रक्तचांप ९० मिमि सम्म र डायस्टोलिक रक्तचांप ६० मिमि देखि ९० मिमिसम्म हुन्छ।

उच्च रक्तचांप

विश्व स्वास्थ्य संगठनको परिभाषा अनुसार सिस्टोलिक रक्तचाप १६० मिमि वा बढी भएमा र डायस्टोलिक रक्तचांप ९५ मिमि वा बढी भएमा यस्ता व्यक्तिहरूलाई उच्च रक्तचांप भएको मानिन्छ। कुनै पनि व्यक्तिको पर्ूण्ा मानसिक तथा शारीरिक विश्रामको अवस्थामा दिनको एउटै प्रहरमा दर्ुइ वा सो भन्दा बढी पटक उच्च रक्तचाप भएको पाइएमा उसलाई उच्च रक्तचांपको रोगद्वारा पीडित व्यक्ति भनेर भन्न सकिन्छ। एकै पटक मात्र उच्च रक्तचांप भएको भेटिंदैमा उच्च रक्तचांपको रोगीको संज्ञा दिन मिल्दैन। क्रमशः

योग एक जीवन दर्शन -स्वामी रामदेव

2009-04-10T23:15:00.000-07:00

-सुदर्शनराज पाण्डे

योग एक जीवन दर्शन हो । योग आत्मानुशासन हो र योग जीवन पद्धति हो । योग व्याधिमुक्त र समाधियुक्त जीवनको संकल्पना हो । योग आत्मोचार एवं आत्मा दर्शनको श्रेष्ठ अध्यात्मिक विद्या हो । योगले व्यक्तित्वको बामनबाट विराट बनाउछ, समग्र रूपको स्वयंमा रूपान्तरित गर्दछ, विकसित गर्दछ । योग एकमात्र वैकल्पिक चिकित्सा पद्धति होइन, अपितु योगको प्रयोग परिणाम माथि आधारित यस्तो प्रमाण हो जस्ले व्याधि -रोग)लाई निर्मूल गर्दछ । योग शरीर रोगको लागि मात्र नभएर मानस रोगको पनि चिकित्सा शास्त्र हो ।

योग एलोपेथिक जस्तो लाक्षणिक चिकित्सा होइन, रोगहरूको मूल कारणको निर्मूल गरेर मानव शरीरभित्र स्वस्थ्यता प्रदान गर्दछ । स्वार्थ, आग्रह एवं अज्ञानताबाट उठेर योगलाई विज्ञानको रूपमा हेरिनु पर्दछ । पौराणिक मान्यता अनुसार योगमा अष्टचक्र जागृत हुन्छ । प्राणायामको निरन्तर अभ्यासबाट जन्मजन्मान्तर देखि संचित अशुभ संस्कार एवं पाप परिक्षीण हुन्छ । हामीहरूले आप\mनो परम्परा, संस्कृति र ज्ञानलाई अज्ञानतावश आत्म गौरबको रूपमा नहेरी आत्मग्लानीबाट भरिन पुगेका छौं । आयर्ुवेदोक्त सिद्धान्तलाई छोडेर अधिक वैज्ञानिक बन्दैछौं । अब आग्रह र अज्ञानता छाडेर सत्यसंग नाता जोड्नु पर्दछ । योगको प्रत्यक्ष-परोक्ष प्रयोगबाट मूख्यतः आठ प्राणायामहरूको विधिपर्ूवक एक सुनिश्चित समय एवं संकल्पबद्ध अभ्यासबाट हाम्रो आठ चक्र वा आठ प्रणालीको पूरा रूपले सन्तुलित बनाउछ । परिणाम त हामी मनुष्यहरूले एक निरामय जीवन योगबाट पाउन सक्दछौं । योग एलोपैथीको तरह एक पिजन होल ट्रीटमेन्ट नभएर आरोग्यको एक सम्पर्ूण्ा संकल्पना हो । आरोग्य पक्षको साथसाथै योगको आध्यात्मिक पक्ष्ँ धेरै विराट छ । यद्यपि योगको मूख्य लक्ष्य समाधिको प्राप्ति या स्वरूपको उपलब्धि र परम सत्यको साक्षात्कार हो । आउने समयमा विश्व आग्रहरहित भएर योगलाई आत्मसात गरेमा योगबाट एक शान्त, स्वस्थ्य, संवेदनशील र समृद्ध राष्ट्र र विश्वको निर्माण हुन सक्दछ। भौतिकवाद र आध्यात्मवादको समन्वयबाट पर्ूण्ा विकास हुन्छ । योगबाट आत्मधर्म र राष्टर््रधर्म जाग्दछ । आत्म कल्याण र विश्व कल्याण पथमा विश्वास जागृत हुन्छ । जातिवाद, मजहबवाद, प्रान्तवाद, भाषावाद, मार्क्सवाद, माओवाद, मनुवाद आदि वादको विवादबाट निक्लिएर व्यक्तिले राष्ट्रवाद, मानवतावादको स्वीकार गर्दछ ।

आफूखुसी कानेगुजी निकाल्नु हानिकारक

2009-03-31T00:55:00.000-07:00

तारास्वर शर्मा

मानिसहरूको कानको बाहिर नलीको बाह्य भागमा रहेको नरम हड्डीलाई छोपेको छालामा इयर वाक्स नाउ147को छिद्र हुन्छ। त्यसबाट एक किसिमको हलुका पहेंलो त140व निस्कन्छ। त्यसलाई कानेगुजी भन्छन्। ढोकाका पाले वा रक्षकले सुरक्षाको काम गरेझैं त्यसले पनि दिनदिनै कानको बाहिर नलीको ढोकामा बसेर कानको संरक्षण गर्दै आएको छ। सो त140व हावामा सुक्खा भएपछि पहेंलो लेदो बन्छ। कुनै त बाक्लो तेलको रूपमा पनि देखिन्छ। साधारणतया त्यो कानको बाहिर नलीमा टा147सिएर बसेको हुन्छ। त्यसले कानको बाहिर नलीको छालाको संरक्षण गर्न र बाहिरबाट पस्न खोजेका धूलो र कीरालाई टा147स्ने भूमिका खेल्दै आएको हुन्छ। त्यसका अतिरिक्त कानको पर्दा एकदमै पातलो हुन्छ। त्यसको मोटाइ करिब शून्य दशमलव एक मिलिमिटर रहेको हुन्छ। कानबाट कानेगुजी निकाल्दा अलिकति लापरबाही गरेमा का147टा वा सलाईद्वारा पर्दालाई छुन्छ र पर्दामा प्वाल पार्न सक्छ। श्रवण शक्तिमाथि प्रभाव पर्नजान्छ। त्यसैले कान नकोट्याउनु होस् किनकि कानेगुजी साधारणतया मानिसहरूले टाउको चलाएको बेला वा खानेपदार्थ चपाएको र मुख खोलेको जस्ता गतिविधिबाट आफंै बाहिर निस्कन्छ। यदि ननिस्केमा वा बन्द गराइएमा कडा गोलाको रूपमा जमेर कानको नलीलाई बन्द गराउने सम्भावना पनि हुन्छ। जसले गर्दा कान कराउ147छ र श्रवण शक्ति कम हुन जान्छ। कुरा कहा147सम्म भने रिंगटा लाग्नेजस्ता रोगहरूले सजिलैसित मानिसहरूलाई समात्ने गर्छन्। यदि यस्तो अवस्था भएमा औषधोपचार गर्न अस्पतालमा जानु राम्रो हुन्छ।

बेलायतको स्वास्थ्यसम्बन्धी पत्रिकाले हालै प्रकाशित गरेको एउटा प्रतिवेदनमा के भनिएको छ भने चिनीसहित सोडापानीले लोग्नेमानिसलाई बाथरोग लाग्ने खतरा बढाउ147छ। तर मोटोपन घटाउने गुलियो त140वमात्र थपिदिने सोडापानीले खतरा बढाउन सक्दैन। चिनिया147 मूलका क्यानाडेली डाक्टर छाइको भनाइअनुसार चिनीसहित सोडापानीमा धेरै फेभ्युलोज त140वसहित रहेकाले यूएको स्तरलाई माथि उकास्न सक्दछ। अनुसन्धानकर्मीहरूबाट प्राप्त भएको नतिजाबाट के स्पष्ट भएको छ भने चक्लेट, मिठाई र फेभ्युलोज त140वसहित हुने खाद्यपदार्थले बाथरोग लाग्ने खतरा बढाउन सक्छन्। क्यानाडामा बेलायतको अधीनमा रहेको कोलम्बिया विश्वविद्यालयका डाक्टर छाइ र अमेरिकी हाफ विश्वविद्यालयका डाक्टर कोर्खानले चिनीसहित सोडापानीको मूल्यांकन गर्ने हेतुबाट छयालीस हजार तीन सय त्रियानब्बे पुरुषलाई प्रश्न पठाउनुभएको थियो। सुरुमा ती मानिसलाई बाथरोग लागेको थिएन। अनुसन्धानकर्मीहरूले बाह्र वर्षसम्म अनुगमन गर्दै आएका थिए। तिनीहरूमध्ये सात सय पचपन्न मानिसहरूलाई बाथरोग लागेको फेलापर्योन। त्यसको कारणचाहि147 चिनीसहित सोडापानीसित प्रत्यक्ष सम्बन्ध भएको पाइयो। हरेक महिनामा एक कपमात्र त्यस्तै खालको सोडापानी खानेहरू हरेक हप्तामा पा147च वा ६ कप चिनीसहित सोडापानी खानेहरू र एक दिनमा एक वा दुई कप सोडापानी खानेहरूको तुलनामा बाथरोग लाग्ने दर उनन्तीस प्रतिशत, पैंतालीस प्रतिशत र पचासी प्रतिशतका फरकले भेटिएको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले के कुरा पनि फेला पारेका छन् भने चक्लेट, मिठाई र फेभ्युलोज त140वसहित हुने खानेपदार्थहरू थोरै खानेको तुलनामा धेरै खानेलाई बाथरोग लाग्ने दर एक सय दुई प्रतिशत बढी छ। स्याउ र सुन्तलाजस्ता फलफूलले पनि बाथरोग लाग्ने खतरा बढाउन सक्छन्। डाक्टर छाइले यूए बढी हुनेहरूले थोरै चिनीसहित सोडापानी खाने सल्लाह दिएका छन्।